اختلال کم‌توجهی/بیش‌فعالی (ADHD) میلیون‌ها کودک را در سراسر جهان تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند توانایی آن‌ها برای تمرکز و کنترل رفتار را تغییر دهد. این ویژگی‌ها ممکن است در کلاس‌های آموزش انگلیسی به‌عنوان زبان خارجی (EFL) چالش‌های خاصی ایجاد کنند. بااین‌حال، با استفاده از بهترین راه های مدیریت زبان آموز بیش فعال، معلمان می‌توانند محیطی جذاب و فراگیر برای دانش‌آموزان مبتلا به ADHD ایجاد کنند.

راهکارهای تدریس زبان به کودکان بیش فعال

ایجاد یک محیط آموزشی مناسب برای کودکان مبتلا به ADHD به آمادگی، انعطاف‌پذیری و خلاقیت نیاز دارد. راهکارهای زیر متناسب با نیازهای این دانش‌آموزان هستند و درعین‌حال می‌توانند برای کل کلاس نیز مفید باشند.

ایجاد یک ساختار قابل‌پیش‌بینی

کودکان مبتلا به ADHD معمولا در محیط‌های منظم و باثبات عملکرد بهتری دارند، زیرا داشتن یک برنامه مشخص به آن‌ها احساس امنیت می‌دهد و می‌تواند اضطراب را کاهش دهد. بهتر است هر جلسه را با یک برنامه مشخص شروع کنید تا دانش‌آموز بداند قرار است چه اتفاقی بیفتد. برای مثال، برنامه درس را روی تخته بنویسید و در طول کلاس به آن مراجعه کنید.

تغییر از یک فعالیت به فعالیت دیگر ممکن است برای این دانش‌آموزان دشوار باشد. به همین دلیل، بهتر است پیش از تغییر فعالیت، به‌صورت شفاهی به آن‌ها یادآوری کنید یا از تایمرهای تصویری کمک بگیرید. این کار باعث کاهش سردرگمی می‌شود و به دانش‌آموز کمک می‌کند تمرکز خود را حفظ کند.

استفاده از دستورالعمل‌های ساده و کوتاه

دستورالعمل‌های پیچیده می‌توانند کودکان مبتلا به ADHD را سردرگم یا خسته کنند، بنابراین واضح و کوتاه صحبت‌کردن اهمیت زیادی دارد. فعالیت‌ها را به چند مرحله کوچک و قابل‌مدیریت تقسیم کنید و هر مرحله را به‌ترتیب توضیح دهید.

برای مثال، به‌جای اینکه بگویید «درباره آخر هفته‌ات یک داستان بنویس»، ابتدا از دانش‌آموزان بخواهید ایده‌های خود را با کمک کلاس مطرح کنند. سپس از آن‌ها بخواهید چند جمله جداگانه بنویسند و در مرحله بعد این جمله‌ها را کنار هم قرار دهند تا یک پاراگراف شکل بگیرد.

تکرار مطالب و استفاده از ابزارهای دیداری مانند نمودارهای مرحله‌به‌مرحله نیز می‌تواند به درک بهتر دستورالعمل‌ها کمک کند و انجام فعالیت را برای دانش‌آموز آسان‌تر کند.

ترکیب حرکت با یادگیری

فعالیت بدنی می‌تواند راه موثری برای هدایت انرژی و بیش‌فعالی دانش‌آموزان مبتلا به ADHD باشد. بازی، ایفای نقش یا فعالیت‌هایی مانند پیدا کردن اشیا در کلاس را وارد فرایند آموزش کنید تا حرکت و یادگیری هم‌زمان اتفاق بیفتند.

برای مثال، می‌توانید یک بازی جست‌وجوی واژگان در کلاس برگزار کنید و از دانش‌آموزان بخواهید به‌دنبال اشیایی بگردند که نام انگلیسی آن‌ها روی برچسب نوشته شده است. این فعالیت‌ها باعث افزایش مشارکت می‌شوند و با ارتباط‌دادن یادگیری به حرکت فیزیکی، می‌توانند به ماندگاری بهتر مطالب در ذهن کمک کنند.

فعالیت‌ها را کوتاه و متنوع نگه دارید

برای دانش‌آموزانی که حفظ تمرکز برایشان دشوارتر است، حفظ علاقه و انگیزه اهمیت زیادی دارد. فعالیت‌های مختلف مانند صحبت‌کردن، گوش‌دادن، خواندن و نوشتن را در طول درس جابه‌جا کنید تا کلاس یکنواخت نشود.

برای نمونه، بعد از تمرین واژگان می‌توانید یک فعالیت شنیداری کوتاه مانند گوش‌دادن به یک داستان یا آهنگ داشته باشید و سپس از دانش‌آموزان بخواهید در یک گفت‌وگوی گروهی از واژه‌های جدید استفاده کنند. فعالیت‌های کوتاه و جذاب از خستگی و بی‌حوصلگی جلوگیری می‌کنند و یادگیری را برای همه دانش‌آموزان لذت‌بخش‌تر می‌سازند.

استفاده از تشویق و تقویت مثبت

تشویق مثبت می‌تواند روحیه و انگیزه دانش‌آموزان مبتلا به ADHD را تا حد زیادی افزایش دهد. تلاش و پیشرفت آن‌ها را با تشویق کلامی، گواهی کوچک یا پاداش‌هایی مانند برچسب تحسین کنید.

توجه‌کردن به پیشرفت‌های دانش‌آموز می‌تواند اعتمادبه‌نفس او را افزایش دهد و باعث شود مشارکت بیشتری در کلاس داشته باشد. بهتر است بازخورد شما مشخص و دقیق باشد. برای مثال، به‌جای یک تشویق کلی، بگویید: «دیدم که در طول این فعالیت خیلی خوب تمرکز کردی.» چنین بازخوردی برای دانش‌آموز معنادارتر است.

کاهش عوامل حواس‌پرتی

یک محیط کلاسی منظم می‌تواند به دانش‌آموزان مبتلا به ADHD کمک کند تمرکز بیشتری داشته باشند. چیدمان صندلی‌ها را به‌گونه‌ای انجام دهید که عوامل حواس‌پرتی کمتر شوند؛ مثلا دانش‌آموز را دور از پنجره یا بخش‌های شلوغ کلاس بنشانید.

همچنین می‌توانید از ابزارهای حمایتی مانند هدفون‌های کاهش‌دهنده صدا یا وسایل کوچک ضدحواس‌پرتی استفاده کنید؛ البته به شرطی که این ابزارها به تمرکز دانش‌آموز کمک کنند و باعث اختلال در روند کلاس نشوند. در کنار این موارد، قوانین رفتاری مشخصی تعیین کنید و در صورت پرت‌شدن حواس دانش‌آموز، بدون ایجاد تنش او را به‌آرامی به فعالیت برگردانید.

چالش‌های یاد دادن انگلیسی به کودک بیش فعال

تدریس به دانش‌آموزان مبتلا به ADHD، به‌ویژه در کلاس‌هایی با سطح توانایی متفاوت، می‌تواند دشوار باشد. این کودکان ممکن است به‌دلیل مشکلات مربوط به تمرکز، رفتارهای تکانشی یا بیش‌فعالی به توجه بیشتری نیاز داشته باشند. در چنین شرایطی، معلم باید میان نیازهای دانش‌آموز مبتلا به ADHD و سایر دانش‌آموزان تعادل ایجاد کند و شرایط آموزشی مناسبی برای همه فراهم آورد.

وقتی چند دانش‌آموز مبتلا به ADHD در یک کلاس حضور داشته باشند، مدیریت رفتارها و رسیدگی به نیازهای فردی هرکدام می‌تواند دشوارتر شود. از طرف دیگر، برخی موارد ADHD ممکن است تشخیص داده نشده باشند یا به‌صورت رسمی ثبت و تایید نشده باشند. این موضوع در بعضی محیط‌های آموزشی می‌تواند دسترسی به حمایت‌های اضافی مانند دستیار آموزشی را محدود کند و مسئولیت بیشتری بر دوش معلم بگذارد.

ADHD در همه کودکان به یک شکل بروز نمی‌کند. برخی دانش‌آموزان بیشتر با تمرکز طولانی‌مدت مشکل دارند، درحالی‌که برخی دیگر ممکن است رفتارهایی مانند فریادزدن یا توهین به همکلاسی‌ها و معلم از خود نشان دهند. برخورد با این رفتارها بدون اینکه کودک را در مرکز توجه قرار دهید یا روند کلاس را مختل کنید، نیازمند صبر، خلاقیت و انعطاف‌پذیری است.

معلم باید بتواند روش تدریس خود را متناسب با شرایط تغییر دهد و در عین مدیریت چالش‌های رفتاری، محیطی موثر و فراگیر برای همه دانش‌آموزان ایجاد کند.

نمونه برنامه درس زبان انگلیسی برای دانش‌آموزان مبتلا به ADHD

موضوع: رنگ‌ها و شکل‌ها

هدف: در پایان درس، دانش‌آموزان باید بتوانند نام رنگ‌ها و شکل‌های پایه را به زبان انگلیسی بیان کنند و آن‌ها را تشخیص دهند.

مدت زمان: ۱ ساعت

ساختار درس

فعالیت آغازین – ۱۰ دقیقه

درس را با یک فعالیت سریع و جذاب مانند بازی «Simon Says» شروع کنید و از حرکت‌هایی مرتبط با رنگ‌ها و شکل‌ها استفاده کنید. برای مثال بگویید: «Simon says touch something red.» یعنی «سایمون می‌گوید به یک چیز قرمز دست بزن.» این فعالیت به تخلیه انرژی اضافی کمک می‌کند و فضای مثبتی برای شروع کلاس ایجاد می‌کند.

معرفی مطالب – ۱۵ دقیقه

رنگ‌ها و شکل‌ها را با استفاده از فلش‌کارت معرفی کنید. هر کارت را نشان دهید، کلمه مربوط به آن را با صدای بلند بگویید و از دانش‌آموزان بخواهید آن را تکرار کنند. برای تقویت یادگیری، هر رنگ یا شکل را به یک شیء واقعی در محیط اطراف مرتبط کنید.

فعالیت اصلی – ۲۰ دقیقه

دانش‌آموزان را به گروه‌های کوچک تقسیم کنید و از آن‌ها بخواهید در کلاس به‌دنبال اشیایی بگردند که با رنگ‌ها و شکل‌های آموزش‌داده‌شده مطابقت دارند. این فعالیت حرکت را با یادگیری ترکیب می‌کند و باعث می‌شود دانش‌آموزان مشارکت بیشتری داشته باشند.

استراحت – ۵ دقیقه

یک استراحت کوتاه و ساختاریافته در نظر بگیرید. می‌توانید یک آهنگ پخش کنید و اجازه دهید دانش‌آموزان کمی حرکت یا بازی کنند تا فرصت بازیابی انرژی و تمرکز داشته باشند.

تمرین – ۱۰ دقیقه

برگه‌های تمرینی در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید و از آن‌ها بخواهید شکل‌ها را بر اساس دستورهای ساده بکشند یا رنگ کنند. برای مثال: «Color the circle blue.» یعنی «دایره را آبی رنگ کن.» در این بخش، در کلاس حرکت کنید و هرجا لازم بود به دانش‌آموزان کمک فردی بدهید.

جمع‌بندی – ۵ دقیقه

در پایان، مطالب آموزش‌داده‌شده را با مرور دوباره فلش‌کارت‌ها جمع‌بندی کنید و از دانش‌آموزان سوال بپرسید. همچنین می‌توانید با تشویق کلامی یا پاداش‌های کوچک، مشارکت آن‌ها را تحسین کنید.

مهارت‌های تدریس خود را تقویت کنید

آموزش زبان انگلیسی به کودکان مبتلا به ADHD در محیط‌های EFL می‌تواند هم چالش‌برانگیز و هم رضایت‌بخش باشد. برای آشنایی بیشتر با روش‌های کاربردی و تقویت مهارت‌های خود در زمینه آموزش فراگیر، می‌توانید در کارگاه‌هایی شرکت کنید که توسط متخصصان با تجربه TEFL برگزار می‌شوند.